Yılmaz Güney, Yol, 1982

Yılmaz Güney’in Şerif Gören’le hapishaneden çektiği Yol filmi.

Tutsak erkekler ve kadınlar, tutsak bir toplum, kafesteki kuş, Seyit’in diş ağrısı, yalan söyleyemeyen insanlar, çaresizlik, ve akıl almayacak şekilde dışına çıkılamayan bir yazgı.

Filmdeki hiçbir karakterin kendi kaderine yön verme gibi bir gücü yoktu. Herbiri ne yapmaları gerekiyorsa onu yapan, başka çareleri olmayan tutsaklardı. Seyit Ali’nin karısını öldürmekten, karısının fahişelik yapmaktan, Mehmet Salih ve karısının trende sevişmekten başka çareleri yoktu. Bu ilkel ve ilkel olmayan tanımı filmde incelenecek bir konu. İlkel hareketler toplum tarafından ayıplandı, trende sevişmek, arkadaşını geride bırakmaya yol açan korku, para kazanmak için yapılan fahişelik. Bir de bunlara verilen “ilkel olmayan” cezalara bakalım, ölüm.

Bu çaresiz karakterler arasından ayrılan 1 tane karakter vardı, fahişelere giden adam. Bu adam sevdiği, evlenmek istediği kadınla görüştü, o kadına evlendikleri takdirde başkasını göremeyeceğine, başka erkeklerle konuşamayacağına dair emirler verdi. Onlara göz kulak olarak gönderilen kadınlar hakkında “hangi devirde yaşıyoruz?” diyip, akşam fahişelere gitti. Bu adam filmdeki diğer karakterlerin saflığı ve “ilkelliği” yönünden sıyrılsa da, toplumun ikiyüzlülüğünü gördüğümüz yerlerde filmi tamamlıyor. Diğer karakterlerde bu adamın ikiyüzlülüğü yok, ama o karakterler bu ikiyüzlülükten acı çekiyorlar. Bu film şu ikilik üzerine: sıkıştırılmış ve başka çaresi olmayan bireyler, ve acımasız ikiyüzlü toplum. Filmin son sahnesine bakın: Seyit Ali yüzünü kapamış, utanç, ağlıyor. Etrafındakiler ona bakıyorlar, tepkisizler. Neden Yılmaz Güney bu sahneyi dolu bir tren odasında çekti? Neden Seyit Ali tek başına kalabileceği bir yerde ağlamıyor? Neden etrafındaki 3 adam ilgisiz, tepkisiz? İşte bahsettiğim birey toplum ikililiği:

tumblr_inline_oc0xu1rw7a1sda8cr_500

Bireylerin yazgılarına yön vermelerindeki çaresizlik, ve toplumun ikiyüzlülüğüyle ilgili bir diğer ikilik için aldığım şu ekran görüntülerine bakın, bahsettiğim karakter evlenmek istediği kadınla buluşup ona erkeklerle görüşmeyeceğini söyledikten sonra, bir güruhla camın arkasındaki fahişleri izliyor:

tumblr_inline_oc0xuroxel1sda8cr_500

Bu iki sahne ne kadar benzerler, ama aşağıdaki sahne tren tuvaletinde sevişen Mehmet Salih ve karısını basan toplumun tepkisi! “E Az önce aynı camın arkasından kadınları izlemiyor muydunuz?” diyor galiba Yılmaz Güney:

tumblr_inline_oc0xwxbzti1sda8cr_500

Bu ikiyüzlü topluluklardan sıyrılan bir toprak evde yaşayan kürt topluluğu vardı. O insanlar da korkuyla susturulmuş, kuş gibi kafeslerinde yaşıyorlardı. Onlar da törelerinin tutsakları. Hapishaneden köyüne dönen adam, sevdalı olduğu kadınla hiç konuşmuyor. Sadece birbirlerine bakıyorlar. Adamın kardeşi çatışmada ölünce de, töresinin tutsağı olarak, kardeşinin karısıyla evlenmek zorunda kalıyor. Geriye sevdalı olduğu kadının bakışları kalıyor, bu da filmin son sahnelerinden:

tumblr_inline_oc0xxsrrh81sda8cr_500

Ama aslında düşününce, filmdeki herkes kafesteki kuş. Zaten Ömer’in elinde taşıdığı kafeste de o kuşu görmedik mi? Filmdeki herkes kendi kaderine ve törelerine tutsak. Konuşmadan anlaşıyorlar, diyecek bir şeyleri yok. Ne diyebilirler ki? Dedikleri şey neyi değiştirebilir? Adam sevdiği kadınla konuşsa ne değişecek, ona ne diyecek? Yani kafesin kapısını açsanız, kuş uçar mı? Uçmaz. Kafeste doğmuştur.

Filmdeki diğer ikililik de at sahnesi olabilir. Adamın hayallerinde özgür olduğu günleri hatırladığındaki anısı, at üstünde kardeşiyle kırlarda gidişi:

tumblr_inline_oc0xzcggmd1sda8cr_500

Ve diğeri, Seyit Ali’nin karsını öldürmek üzere çıktığı seyahatte ölen at:

tumblr_inline_oc0xzcueyr1sda8cr_500

Özgürlük bu insanların ölümü mü? Bu insanlar sadece tutsak olarak mı yaşayabiliyorlar? Evet. Filmdeki her özgür insan ya tutsak edildi, ya öldürüldü, ya da bir düşüncenin, törenin, dinin, toplumun, devletin tutsağıydılar Özgür at sembolü bile, Seyit Ali’yle yürürken öldü. O halde bu tiranlık coğrafyasında ölüm, özgürlük olmalı.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s